riesgo psicosocial estrés en trabajo

 

Nerwica i leczenie

Nerwica, czyli zaburzenia nerwicowe lub zaburzenia lękowe, to grupa zaburzeń, w których objawem dominującym jest lęk. Pacjenci zwykle skarżą się na tzw. błędne koło odczuwanych dolegliwości, np. pojawiający się lęk wywołuje zaburzenia wegetatywne – dolegliwości bólowe, zaburzenia snu, zaburzenia łaknienia, zaburzenia seksualne – które z kolei powodują, że lęk się nasila.

1. O Nerwicy

Przyczyną powstawania zaburzeń nerwicowych mogą być nierozwiązane nieuświadomione konflikty wewnętrzne, deficyt opieki rodzicielskiej w dzieciństwie lub nieprzepracowany uraz, czyli trauma. W efekcie nerwica może iść w kierunku zaniżonego poczucia własnej wartości, nadmiernego zaangażowania w pracę lub spadku aktywności zawodowej, utraty radości życia, wypadania z ról społecznych i rodzinnych, nadużywania środków farmakologicznych lub używek, izolacji w domu a nawet samobójstwa.

W relacjach interpersonalnych zaburzenia nerwicowe przejawiają się poprzez perfekcjonizm, nadmierną koncentrację uwagi na sobie i swoich dolegliwościach oraz tendencjach do uzależniania się od innych osób.

2. Objawy Nerwicy

Wyróżnia się trzy grupy objawów nerwicowych. Należą do nich:

a) objawy somatyczne nerwicy, czyli dotyczącymi ciała, mogą być bóle i dolegliwości związane ze zwiększony napięciem wewnętrznym, np.

bóle i zawroty głowy,

bóle żołądka,

bóle i kołatanie serca,

bóle kręgosłupa,

drżenie kończyn,

nagłe uderzenia gorąca,

zaburzenia równowagi,

zaburzenia seksualne,

bezsenność,

wymioty,

Mogą one występować w sytuacjach stresowych jak również na pozór bez większego powodu.

b) objawy nerwicowe dotyczące sfery poznawczej:

powstawanie zaburzeń pamięci i koncentracji uwagi,

natrętne myśli,

przymus powtarzania tych samych czynności,

derealizacja czyli zmiany w postrzeganiu rzeczywistości.

c) objawy powstające w sferze emocji:

nieuzasadniony lęk,

nieokreślony niepokój,

napady paniki,

fobie,

ogólne przygnębienie,

apatia,

brak motywacji,

utrata możliwości odczuwania przyjemności,

poirytowanie,

labilność emocjonalna.

3. Rodzaje Nerwicy

Nerwice albo inaczej zaburzenia lękowe to szerokie pojęcie o charakterze zbiorczym, które obejmuje wiele typów zaburzeń. Nerwice można podzielić według różnych kryteriów, np. na podstawie objawów czy etiologii zaburzeń. Typologii nerwic jest co najmniej kilka. Jedną z najpopularniejszych klasyfikacji nerwic proponuje ICD-10, wyodrębniając różne rodzaje nerwic w dziale „Zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatyczną”. W polskiej psychiatrii wyróżnia się między innymi nerwicę neurasteniczną, nerwicę hipochondryczną, nerwicę histeryczną, nerwicę depresyjną, nerwicę lękową i nerwicę anankastyczną. Wiele z tych nazw nie funkcjonuje w oficjalnych klasyfikacjach chorób, ale utrwaliły się one w języku potocznym. Czym charakteryzują się poszczególne rodzaje nerwic?

Rodzaje zaburzeń nerwicowych

Każdy z nas w pewnym momencie swojego życia przeżywał objawy nerwicowe takie jak: lęk, smutek, rozdrażnienie, zmęczenie, brak energii, problemy z koncentracją i pamięcią, zaburzenia snu, irytacja, dolegliwości fizyczne niewiadomego pochodzenia – bóle głowy, drżenie rąk, nadmierne pocenie się, bóle brzucha, biegunki, nudności, skurcze mięśni itp. Są to typowe objawy silnego stresu, który destabilizuje funkcje wegetatywne, jak i psychiczne. Silny stres towarzyszy różnym sytuacjom życiowym, np. śmierci kogoś bliskiego, rozwodowi, zwolnieniu z pracy, narodzinom dziecka. Może pojawić się wskutek nadmiaru obowiązków, przeciążenia, przepracowania. Każdy z nas ma określony próg wytrzymałości na intensywność bodźców stresowych i długość ich trwania. Kiedy mechanizmy radzenia sobie ze stresem zostają przełamane, u człowieka wzrasta ryzyko rozwoju nerwicy. Nerwica nie jest jednak tylko i wyłącznie „chorobą cywilizacyjną” pojawiającą się w związku z zawrotnym tempem życia, pracoholizmem i brakiem czasu na wypoczynek. Do rozwoju nerwicy mogą przyczynić się czynniki genetyczne, wewnętrzne konflikty emocjonalne, trudne dzieciństwo, traumatyczne wydarzenia, wychowywanie się w patologicznej rodzinie itp.

Ze względu na fakt, że nerwica u poszczególnych ludzi może rozwijać się zupełnie inaczej, jak i to, że źródło pochodzenia nerwicy także jest niejednorodne, wyróżnia się takie rodzaje nerwic, jak:

nerwica neurasteniczna – objawy osiowe obejmują drażliwość, nadmierną pobudliwość i osłabienie w postaci uczucia permanentnego zmęczenia i zwiększonej męczliwości psychicznej oraz fizycznej. Zmęczenie umysłowe manifestuje się w formie łatwej dekoncentracji, kłopotów z pamięcią, rozkojarzenia, natomiast zmęczenie fizyczne bardzo często wynika z dolegliwości bólowych – tzw. kask neurasteniczny, czyli uczucie obręczy uciskającej głowę albo bóle mięśniowe. Osoby z nerwicą neurasteniczną bardzo łatwo się denerwują i nie potrafią kontrolować swoich emocji. Bardzo szybko się męczą, nawet lekkimi czynnościami, które nie wymagają dużego wysiłku;

nerwica natręctw – nazywana jest też nerwicą anankastyczną. Objawia się nawracającymi uporczywymi myślami (obsesjami) i/lub czynnościami przymusowymi (kompulsjami). Cechą charakterystyczną zaburzenia jest przymus – im pacjent silniej walczy z symptomami, tym one bardziej się manifestują. Nerwica natręctw może przejawiać się w postaci rytuałów mycia rąk, określonego porządku ubierania się, przemierzania określonej drogi itp. Osoba z nerwicą natręctw żyje w ciągłym lęku i niepokoju, wierząc, że wykonanie przymusowej czynności wyzwoli ją z uczucia napięcia, co oczywiście nie przynosi żadnego efektu. Nienależyte wykonanie czynności przymusowej sprawia, że chory zaczyna wszystko od początku. Kompulsje i obsesje zaburzają normalne funkcjonowanie pacjenta, nie da się nad nimi zapanować ani skierować myśli w innym kierunku. Czynności przymusowe są wykonywane bezzasadnie, np. mycie naczyń dopiero co umytych z obawy przed bakteriami i możliwością zakażenia się;

nerwica hipochondryczna – inaczej nazywana hipochondrią. Odznacza się przekonaniem pacjenta o jego złym stanie zdrowia. Chory koncentruje się przesadnie na swoim ciele. Dolegliwości hipochondryczne najczęściej objawiają się w formie uczucia bólu zlokalizowanego w różnych częściach organizmu, ale nie są spowodowane żadną chorobą somatyczną. Hipochondryk czuje się chory, chociaż nie potwierdzają tego żadne badania laboratoryjne;

nerwica lękowa – podstawowy objaw nerwicy lękowej to nieuzasadniony lęk. Może mieć on charakter napadowy albo trwały. Chory sam nie wie dokładnie, czego się obawia. Towarzyszy mu stałe uczucie zagrożenia, napięcia, niepewności, niepokoju, poczucie, że coś jest nie tak. Napady lęku przypominają ataki paniki. Nerwica lękowa manifestuje się również w formie objawów fizycznych, np. skurczów żołądka, biegunek, kołatania serca czy nadmiernej potliwości;

nerwica depresyjna – bardzo łatwo pomylić ją z depresją. Objawia się niezadowoleniem, smutkiem, przygnębieniem, pesymizmem, brakiem wiary w siebie, niską samooceną i rozdrażnieniem. Pacjent denerwuje się nawet błahostkami. Pojawiają się też kłopoty ze snem i spadek masy ciała;

nerwica histeryczna – nazywana też histerią. Choroba wynika z przeniesienia lęku na sferę somatyczną. Histeria imituje objawy występujące w innych chorobach. Odznacza się intensywnością objawów somatycznych, wielością symptomów i teatralnością w ujawnianiu zaburzeń. Objawy chorobowe mają charakter psychogenny. Występujące dolegliwości nie mają żadnych podstaw somatycznych. Pacjenci najczęściej skarżą się na bóle głowy, bóle żołądka, wrzody, choroby serca i zaburzenia neurologiczne.

Typy zaburzeń nerwicowych ICD-10

Zaburzenia nerwicowe są bardzo niejednorodną grupą chorób, dlatego trudno dokonać ich precyzyjnej klasyfikacji. Europejska Klasyfikacja Chorób i Zaburzeń Zdrowotnych ICD-10 wyróżnia następujące rodzaje nerwic:

zaburzenia lękowe w postaci fobii – w tej grupie zaburzeń lęk wywołany jest tylko lub przede wszystkim przez pewne określone sytuacje, które nie są aktualnie niebezpieczne. W następstwie tego jednostka w charakterystyczny sposób unika tych sytuacji, a zetknąwszy się z nimi, znosi je z przerażeniem. Objawy pacjenta mogą koncentrować się na pojedynczych doznaniach, jak bicie serca lub uczucie omdlewania i są często powiązane z wtórnym lękiem przed śmiercią, utratą kontroli nad postępowaniem czy przed chorobą psychiczną. Sama myśl o znalezieniu się w sytuacji fobicznej powoduje zazwyczaj wystąpienie lęku antycypacyjnego. Lęk fobiczny może współwystępować z depresją. Do tej grupy zaburzeń zalicza się też fobie społeczne, agorafobię i izolowane postacie fobii, np. zoofobię, akrofobię, klaustrofobię;

inne zaburzenia lękowe – głównym objawem tych zaburzeń jest lęk, który nie ogranicza się do żadnej określonej sytuacji. Występować mogą również objawy depresyjne i natręctwa, a nawet niektóre elementy lęku fobicznego, jednak są one wyraźnie wtórne i mniej nasilone. W skład tej grupy zaburzeń wchodzą między innymi zaburzenia lękowe z napadami lęku, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie depresyjne i lękowe mieszane. Istotą zaburzeń lękowych z napadami lęku są nawracające stany paniki niemożliwe do przewidzenia. Zaburzenie lękowe uogólnione odznacza się uporczywym lękiem wolnopłynącym, skargami na stałe uczucie zdenerwowania, drżenie, napięcie mięśniowe, pocenie się, zawroty głowy, przyspieszone bicie serca i uczucie niepokoju w nadbrzuszu. Zaburzenie depresyjne i lękowe mieszane rozpoznaje się, gdy występują objawy lęku i depresji, ale żadne z nich nie przeważają w sposób zdecydowany i nie umożliwia postawienia diagnozy albo wyłącznie depresji, albo tylko nerwicy;

zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne – istotną cechą tego zaburzenia są nawracające uporczywe myśli natrętne (obsesje) lub czynności przymusowe (kompulsje). Myśli natrętne są to idee, wyobrażenia czy impulsy do działania, które pojawiają się w świadomości w sposób stereotypowy. Niemal zawsze przeżywane są w sposób przykry i pacjent często próbuje bezskutecznie się im przeciwstawić. Chociaż pojawiają się wbrew woli chorego, budzą wewnętrzny sprzeciw, to są mimo wszystko uznawane za własne myśli. Czynności przymusowe, czyli rytuały, są to stereotypowe i wielokrotnie powtarzane zachowania. Mają one zapobiegać jakimś mało prawdopodobnym zdarzeniom, które – według obaw pacjenta – mogłyby nastąpić, gdyby zaniechał wykonania rytuału. Zachowania te pacjent postrzega jako bezsensowne lub niepotrzebne, jednak niewykonanie rytuału skutkuje nasileniem się lęku. Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne mogą występować albo z przewagą myśli i ruminacji natrętnych, albo z przewagą czynności natrętnych;

reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne – podstawą wydzielenia i rozpoznania tej kategorii zaburzeń są nie tylko objawy i przebieg, ale też stwierdzenie jednego z dwóch czynników przyczynowych – wyjątkowo stresującego wydarzenia życiowego, powodującego ostrą reakcję na stres albo znaczącej zmiany życiowej prowadzącej do trwałej, przykrej sytuacji, która powoduje zaburzenia adaptacyjne. Wydarzenia stresowe czy przykra sytuacja jest pierwotnym i nadrzędnym czynnikiem przyczynowym, bez którego nie byłoby tego zaburzenia. Zaburzenia te można uważać za dezadaptacyjne reakcje na ostry lub przewlekły stres. Uniemożliwiają one skuteczne radzenie sobie i wskutek tego prowadzą do trudności w funkcjonowaniu społecznym. Obejmują takie jednostki chorobowe, jak: ostra reakcja na stres, zaburzenia adaptacyjne czy zaburzenie stresowe pourazowe (PTSD);

zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne) – wspólnym rysem zaburzeń dysocjacyjnych czy konwersyjnych jest częściowa lub całkowita utrata normalnej integracji pomiędzy wspomnieniami przeszłości, poczuciem tożsamości, wrażeniami czuciowymi i kontrolą ruchów ciała. Wszystkie typy zaburzeń dysocjacyjnych mają tendencję do ustępowania po kilku tygodniach lub miesiącach, szczególnie jeśli ich początek był związany z urazowym wydarzeniem życiowym. Bardziej przewlekające się zaburzenia, szczególnie niedowłady i zaburzenia czucia, mogą wiązać się z nierozwiązanymi problemami czy trudnościami interpersonalnymi. Badania lekarskie i dodatkowe nie potwierdzają żadnej znanej choroby somatycznej czy neurologicznej. Można się dopatrzeć, że utrata funkcji jest wyrazem potrzeb psychologicznych czy konfliktów. Objawy mogą rozwijać się w ścisłym związku ze stresem psychologicznym i często występują nagle. Kategoria ta obejmuje tylko zaburzenia funkcji somatycznych, będących normalnie pod świadomą kontrolą oraz zaburzenia wyrażające się utratą czucia. Zaburzenia konwersyjne obejmują między innymi takie jednostki chorobowe, jak: amnezja dysocjacyjna, fuga dysocjacyjna, osłupienie dysocjacyjne, trans i opętanie, dysocjacyjne zaburzenia ruchu, drgawki dysocjacyjne, dysocjacyjne znieczulenia i utrata czucia zmysłowego, osobowość mnoga;

zaburzenia występujące pod postacią somatyczną – główną cechą zaburzeń tej kategorii jest powtarzające się występowanie objawów somatycznych z uporczywym domaganiem się badań lekarskich, pomimo negatywnych wyników tych badań i zapewnień lekarzy, że dolegliwości nie mają podstaw somatycznych. Jeżeli współistnieją jakieś choroby somatyczne, nie wyjaśniają one charakteru i nasilenia objawów ani też przygnębienia i obaw o własne zdrowie. Pacjent raczej przeciwstawia się sugestiom o możliwości psychologicznego uwarunkowania swoich obaw. Może podejmować działania przyciągające uwagę lekarzy i terapeutów. Stopień przeświadczenia o słuszności swoich przekonań może się zmieniać. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną obejmują np. zaburzenia somatyzacyjne, zaburzenia hipochondryczne, uporczywe bóle psychogenne.

Do zaburzeń nerwicowych zalicza się także neurastenię, objawiającą się męczliwością psychiczną i uczuciem osłabienia fizycznego, mimo odpoczynku, a także zespół depersonalizacji-derealizacji. Osoba skarży się na jakościowe zmiany aktywności psychicznej, ciała lub otoczenia. Stają się one odrealnione, odległe, zautomatyzowane, obce. Najczęściej skargi dotyczą własnych uczuć. Nerwice są niejednorodną grupą zaburzeń, trudną do diagnozy. Bardzo łatwo nerwicę pomylić z objawami rzekomonerwicowymi, dlatego w przypadku podejrzenia choroby najlepiej udać się do lekarza psychiatry.

4. Leczenie nerwicy

Leczenie większości zaburzeń nerwicowych stanowi duży problem i wymaga zastosowania więcej niż jednej metody. Stosuje się do tego celu różne techniki psychoterapeutyczne, a także leczenie farmakologiczne za pomocą różnych leków, w większości z grupy leków przeciwdepresyjnych. Wykorzystuje się w tym przypadku wiedzę o endogennym (wewnętrznym) pochodzeniu wielu objawów. Oprócz leków przeciwdepresyjnych występują sytuacje, gdy lekarz zmuszony jest skorzystać z preparatów uspokajających (anksjolitycznych) i nasennych z grupy benzodiazepin. Sytuacja taka występuje w przypadku ostrej reakcji na stres. Zaburzenia nerwicowe leczone są na różne sposoby, a wizyta u lekarza pomaga dowiedzieć się, jak skutecznie leczyć nerwicę i w jaki sposób dopasować leczenie.

W skrajnych przypadkach, np. w zespołach natręctw prowadzących do prób samobójczych, potrzebne jest bardziej radykalne leczenie w postaci terapii elektrowstrząsami. Nie wolno zapominać o leczeniu chorób towarzyszących oraz działaniu na objawy dodatkowe towarzyszące, np. psychotyczne (omamy, urojenia), w przypadku których leczeniem z wyboru są leki z grupy neuroleptyków lub stabilizujących nastrój.

Leczenie nerwicy – jak bezpiecznie stosować leki przeciwdepresyjne?

Leki przeciwdepresyjne nie są jednorodną grupą substancji. Najstarsza – trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (TLPD) – ma najwięcej działań niepożądanych, podczas gdy nowsze, tj. selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SSNRI), leki o bezpośrednim działaniu receptorowym, inhibitory wychwytu serotoniny i antagonisty receptorów serotoninowych (SARI), selektywne odwracalne inhibitory monoaminooksydazy (MAO-I) mają ich znacznie mniej. Jak w przypadku każdego leczenia, najważniejsze jest, by było ono prowadzone przez doświadczonego lekarza, w tym przypadku najczęściej psychiatrę. Leki na nerwicę skierowane są na różne jej objawy. W zależności od tego, czy chory cierpi na ataki paniki, lęki, fobie czy obsesje, wymagane są różne rodzaje farmaceutyków. Najczęściej stosuje się leki przeciwdepresyjne, które poprawiają samopoczucie chorego, leczą zaburzenia snu i łagodzą podenerwowanie. Charakterystyczne dla leków przeciwdepresyjnych jest ich opóźnione działanie – w większości przypadków poprawę można zauważyć dopiero po blisko 3 tygodniach od rozpoczęcia kuracji. Jest to zazwyczaj leczenie przewlekłe. Rozpoczyna się od minimalnej dawki skutecznej aż do pierwszej dawki dającej efekt terapeutyczny. Przewlekłe leczenie utrzymuje się na poziomie leku o minimalnym skutecznym stężeniu. Zakończenie leczenia też jest powolne – polega na stopniowym zmniejszaniu dawki leku aż do jego odstawienia.

Leczenie nerwicy – skutki uboczne leków przeciwdepresyjnych

Do działań niepożądanych leków z grupy TLPD należą zaburzenia ciśnienia tętniczego (ortostatyczne spadki ciśnienia, czyli spadki ciśnienia podczas nagłej zmiany pozycji ciała z leżącej na stojącą), zaburzenia rytmu serca. Mogą powodować objawy cholinolityczne, czyli:

suchość w jamie ustnej,

częstoskurcz,

zaparcia,

rozszerzenie źrenic,

zaburzenia widzenia.

Z tego względu są przeciwwskazane u osób z jaskrą oraz przerostem gruczołu krokowego. Bardzo rzadko występuje uszkodzenie wątroby lub szpiku, będące skutkiem nadwrażliwości. Częstsze są za to skórne objawy uczuleniowe. Z objawów z ośrodkowego układu nerwowego należy wymienić paradoksalnie niepokój, stany lękowe, pobudzenie ruchowe. Dodatkowo długie działanie leku, jego wolna eliminacja z organizmu powodują łatwą możliwość przedawkowania, przez co, jeśli zostaną zastosowane w próbie samobójczej, trudniej takiego pacjenta odratować. Z tego powodu naukowcy szukali innych leków, które nie stanowiłyby takiego zagrożenia.

Rzeczywiście inne leki przeciwdepresyjne nie mają tak wielu działań niepożądanych, przez co są bezpieczniejsze i częściej stosowane (SSRI, SSNRI, MAI-I, SARI, leki o bezpośrednim działaniu receptorowym). Do ich rzadko występujących działań niepożądanych należy zaliczyć, rzadko groźne dla życia pacjenta dolegliwości ze strony układu pokarmowego, zaburzenia funkcji seksualnych (spadek libido), senność, bezsenność, niepokój. W przypadku łączenia leków z grupy SSRI i MAO-I może dochodzić do tzw. zespołu serotoninowego, będącego najniebezpieczniejszym, na szczęście rzadko występującym działaniem niepożądanym tych leków. Należy też pamiętać, że w początkowym okresie stosowania leków z grupy SSRI może dojść do nasilenia objawów lęku, co powoduje potrzebę posiłkowania się w tym okresie lekami przeciwlękowymi, które odstawia się, gdy zaczynają działać leki przeciwdepresyjne. Istnieją niestety nadal takie przypadki, w których konieczne jest zastosowanie leków starszej generacji.

Leczenie nerwicy – jak bezpiecznie stosować leki przeciwlękowe?

Leki anksjolityczne (przeciwlękowe) z grupy benzodiazepin są uznawane za względnie najbezpieczniejszą grupę leków psychotropowych. Niestety ich nadużywanie w ostatnich latach stanowi duży problem zdrowotny i społeczny. Ich długie, już nawet czterotygodniowe zażywanie powoduje uzależnienie oraz obniżenie nastroju i zaburzenia pamięci świeżej. Współcześnie ich użycie powinno ograniczać się jedynie do ostrych stanów lękowych. Szybkie działanie środków uspakajających sprawia, że są one skuteczne w przypadku napadów lęku i paniki. Największą ich wadą jest jednak fakt, iż mogą silnie uzależniać i w miarę stosowania dają coraz gorsze rezultaty, przez co należy podawać coraz większe dawki. Tak samo jak w przypadku leków przeciwdepresyjnych, ważne jest, by leczenie nimi było prowadzone tylko przez doświadczonego lekarza. Innym podobieństwem tych dwóch grup leków jest ich różnorodność. Dysponujemy obecnie środkami bezpieczniejszymi, jednocześnie działającymi równie skutecznie, jak benzodiazepiny. Tak zwane nowe leki przeciwlękowe mają mniej działań niepożądanych, a także są lepiej tolerowane. Mimo to, pochodne benzodiazepin są nadal często stosowane w terapii depresji i zaburzeń lękowych. Związane jest to z tym, że leki przeciwdepresyjne swoje działanie ujawniają dopiero po około 3 tygodniach. Przez ten czas pacjent w celu łagodzenia objawów przyjmuje leki przeciwlękowe (z grupy benzodiazepin). Tak samo jak w przypadku leczenia przewlekłego lekami na depresję, tak i w przypadku leków przeciwlękowych nowej generacji stosuje się najmniejsze dawki skuteczne.

Innym lekiem o działaniu przeciwlękowymi jest popularna hydroksyzyna – lek przeciwhistaminowy, używany też w chorobach alergicznych z dużym świądem. Jest to lek bezpieczny, do łagodnych działań niepożądanych tego leku należą znaczna senność, objawy atropinowe, tj. suchość błon śluzowych, zaparcia, zaburzenia akomodacji i inne, przy dłuższym stosowaniu – zaburzenia krzepnięcia krwi.

Leczenie nerwicy – farmakoterapia

Podstawą farmakoterapii nerwicy są leki przeciwdepresyjne. Przede wszystkim są to preparaty z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Mają one działanie nie tylko poprawiające nastrój, co także może być pożądane w leczeniu nerwicy, ale także przeciwlękowe, nasenne, zmniejszające objawy somatyczne lęku. Jednak na początku leczenia wymagają trochę cierpliwości, ponieważ na pełny efekt ich działania czekać trzeba około trzech tygodni.

Niektóre objawy nerwicy mogą minąć szybciej, np. zaburzenia snu i podenerwowanie, a niektóre mogą się wręcz nasilić. Nie świadczy to o nieskuteczności leku. Wymaga to wytrwałości, by przetrwać początek terapii. Leczenie często zaczyna się od stosowania małych dawek leku, które stopniowo, w miarę potrzeby, są zwiększane.

Inna grupa leków przeciwdepresyjnych, leków trójpierścieniowych, jest bardzo skuteczna, ale ma mniejsze zastosowanie ze względu na ich złą tolerancję i częste objawy uboczne – spadki ciśnienia tętniczego krwi, suchość w ustach, omdlenia, zaparcia i niekorzystny wpływ na układ krążenia. Czasem stosowane są także leki z innych grup leków przeciwdepresyjnych, np. mianseryna i wenlafaksyna.

Odrębną grupą są leki uspokajająco-nasenne (leki anksjolityczne, leki benzodiazepinowe). Jednak ich rola jest ograniczona – mogą pełnić funkcję jedynie wspomagającą i to krótkotrwale. Ich zaletą jest szybki efekt działania, dlatego stosuje się je przede wszystkim do opanowania ostrych napadów lęku, paniki. Leki anksjolityczne mają tylko działanie doraźne. Trzeba pamiętać, że można je stosować krótko (maksymalnie 3-4 tygodnie) i należy jak najszybciej je odstawić ze względu na duże ryzyko uzależnienia. Drugim problemem w trakcie ich stosowania jest szybko pojawiająca się tolerancja na stosowane dawki. To powoduje, że chory musi przyjmować coraz więcej leków. Taka sytuacja jest najczęściej objawem rozpoczynającego się uzależnienia.

Leki benzodiazepinowe są bardzo skuteczne. Ryzyko uzależnienia nie może wywoływać w nas strachu przed ich stosowaniem. Przyjmowanie ich pod kontrolą lekarza, który będzie monitorował czas i ilość branych leków, jest bezpieczne. Nie wszyscy ludzie uzależniają się od benzodiazepin. U niektórych można stosować je dłużej i odstawiać bez obaw przed wystąpieniem objawów abstynencyjnych. Problem polega na tym, że rozpoczynając leczenie nerwicy, nie można przewidzieć, kto należy do takiej grupy. Stąd wynika ostrożność, jaka jest obecna zawsze przy stosowaniu leków anksjolitycznych.

Do opanowania objawów somatycznych lęku stosuje się czasem także leki z grupy beta-blokerów (np. propranolol) i pochodne atropiny. Pomagają one złagodzić, np. kołatanie serca, nadmierne pocenie się, zaburzenia pracy jelit oraz inne objawy zależne od pobudzenia układu autonomicznego. Wybór leku jest uzależniony od całości objawów, jakie występują u chorego, i stopnia ich nasilenia.

Leczenie nerwicy – psychoterapia

Metody psychoterapeutyczne są równie ważne, a w wielu przypadkach nawet ważniejsze niż leczenie farmakologiczne. Czasem konieczne jest stosowanie obu sposobów jednocześnie w leczeniu nerwicy. Wykorzystuje się bardzo różne metody wpływania na psychikę pacjenta. Często próbuje się wprowadzić nowe wzorce zachowania, innym razem poszukuje się głęboko w psychice zakorzenionych tragedii z przeszłości, by następnie nauczyć pacjenta radzenia sobie z ich skutkami. Prace z pacjentem podczas leczenia nerwicy prowadzone są przez wykwalifikowanych psychologów. Często psychoterapia jest bardzo długa i żmudna. Zdarza się, że przynosi poprawę tylko na krótszą chwilę. Jednak nadal uważana jest przez wielu psychiatrów za podstawową metodę pomocy osobom dotkniętym zaburzeniami nerwicowymi. Stosowanymi metodami psychoterapii w leczeniu zaburzeń nerwicowych są, np. terapia ukierunkowana na wgląd, terapia poznawcza oraz terapia behawioralna.

Psychoterapia jest jak dotąd najskuteczniejszą metodą leczenia nerwicy skierowaną na wyeliminowanie przyczyn zaburzeń. Dostępnych jest kilka rodzajów psychoterapii. Jednym z jej nurtów jest psychoterapia psychodynamiczna, która polega na rozwiązywaniu nieuświadomionych problemów i konfliktów wewnętrznych chorego. Właśnie te konflikty są przyczyną zaburzeń lękowych. Inny kierunek to psychoterapia poznawczo-behawioralna. Poprzez rozmowę psychoterapeuta stara się zmienić postawę i zachowanie pacjenta. Dzięki temu koryguje się błędy logiczne chorego, które napędzają irracjonalny lęk. W zależności od rodzaju zaburzeń pacjentowi zaleca się psychoterapię indywidualną lub grupową.

Leczenie nerwicy – skuteczność psychoterapii

Psychoterapia jest podstawową metodą leczenia wszystkich zaburzeń nerwicowych. Może trwać kilka tygodni, miesięcy, a czasem kilka lat. Nie dotyczy to ostrego napadu lęku, ponieważ takiego stanu nie opanuje się bez leków. Jednak i w takiej sytuacji, po przeminięciu najpoważniejszych objawów, na pierwszym planie leczenia jest psychoterapia. Nie można zwalczać nerwicy tylko lekami, ponieważ w ten sposób uzyskuje się jedynie stłumienie objawów, a nie usuwa się ich przyczyn.

Efektywne leczenie nerwicy może zapewnić dopiero psychoterapia. Jest ona specyficzną formą rozmowy ukierunkowaną na problemy chorego, jego chorobliwy sposób widzenia świata i powody takiego stanu.

W leczeniu nerwicy stosowanych jest wiele metod psychoterapii. Do najczęściej zalecanych zalicza się terapię poznawczą, terapię poznawczo-behawioralną i interpersonalną. Spore zastosowanie ma tu także psychoanaliza. W terapii behawioralnej stosuje się rodzaj treningu, podczas którego dzięki ćwiczeniom pacjent uczy się radzenia sobie ze swoimi nawykami, reakcjami, zachowaniem i prawidłowego ich rozpoznawania. Terapia może być także grupowa. W takiej sytuacji lecznicze bywa spotkanie z doświadczeniami innych ludźmi, uczenie się zaufania, bliskości i przyswajanie w takiej atmosferze umiejętności społecznych. Czasem w trakcie terapii stosuje się też inne metody – psychodramy lub dramaterapii.

Psychoterapia jest bardzo specyficzną i indywidualną formą leczenia nerwicy i innych zaburzeń psychicznych. To, czy będzie efektywna, zależy od wielu czynników: rodzaju terapii, zaangażowania samego pacjenta i jego motywacji do zmian w swoim życiu, a także od samego terapeuty i tego, czy potrafimy mu bezgranicznie zaufać. Zaufanie jest potrzebne nie tylko do tego, by o sobie, swoich problemach i odczuciach komuś mówić, lecz także po to, by ufać działaniom terapeuty.

Gdy chory uważa, że psychoterapia nie przynosi mu żadnego pożytku, nie czuje się lepiej, warto o tym najpierw porozmawiać z terapeutą. Pamiętać też należy o tym, że jedno niepowodzenie nie wyklucza powodzenia psychoterapii jako formy leczenia. Warto próbować terapii, np. u innego terapeuty lub innej jej metody. Tak samo jak w przypadku przyjmowanych leków – gdy jedne zawodzą, próbuje się kolejnych.

Leczenie nerwicy – inne metody

W ostatnich latach okazuje się, że pewną znaczącą rolę w patogenezie zaburzeń lękowych mogą odgrywać brak wysiłku fizycznego oraz napięcie i stres z tym związane. Dlatego też zwraca się uwagę na pozytywną rolę fizykoterapii, ćwiczeń relaksujących i regularnych ćwiczeń fizycznych w leczeniu i przede wszystkim w profilaktyce nerwic. Do innych metod leczenia głównie bardzo poważnych, powikłanych nerwic należą elektrowstrząsy. Metoda ta stosowana w ośrodkach psychiatrycznych obecnie uważana jest za bezpieczną, w wielu przypadkach będącą ostatnią deską ratunku.

Leczenie nerwicy – leczenie zaburzeń lękowych

Leczenie zespołów lękowych, takich jak lęk napadowy, fobie czy lęk uogólniony, jest różnorodne. W zależności od sytuacji klinicznej można zastosować każdą opisywaną wyżej technikę leczenia. W przypadku fobii często stosowaną metodą jest terapia desensytyzacyjna, czyli odwrażliwianie. Terapia taka polega na zastępowaniu reakcji niepożądanej inną neutralną (np. relaksem). Stosuje się także wygaszanie reakcji poprzez tzw. zanurzanie, czyli doprowadzanie do kontaktu pacjenta z bodźcem lękowym, zamiast jego unikania, np. sukcesywne przechodzenie od oglądania do dotykania, a nawet noszenia pająków na swoim ciele w przypadku osób z arachnofobią (lękiem przed pająkami).

Leczenie nerwicy – leczenie zespołów natręctw

W zależności od etiologii zespołu natręctw stosuje się różne metody terapeutyczne. Podstawowe postępowanie farmakologiczne polega na podawaniu leków przeciwdepresyjnych oraz w zależności od nasilenia objawów także „nowych neuroleptyków” pozbawionych działania depresjogennego. W przypadku, gdy natręctwa i kompulsje endogenne występują jak objawy w przebiegu depresji, lekami pierwszego rzutu są leki przeciwdepresyjne. Leczenie to charakteryzuje się dobrym rokowaniem i skutecznością.

Obsesje i kompulsje towarzyszące schizofrenii charakteryzują się ich oderwaniem od realiów, niespójnością. Zespół natręctw w przebiegu schizofrenii jest zazwyczaj łatwy do rozpoznania, jednak leczenie jest już trudniejsze. Stosowanie leków przeciwdepresyjnych wiąże się z ryzykiem wywołania objawów psychotycznych charakterystycznych dla schizofrenii. Dlatego też w tej chorobie wykorzystuje się tzw. nowe leki neuroleptyczne (leki stosowane w schizofrenii), które w przeciwieństwie do starych nie działają depresjogennie, co mogłoby pogłębić objawy zespołu natręctw. Tak zwana prawdziwa nerwica natręctw, w której nasilenie objawów obsesyjno-kompulsyjnych jest małe, na pograniczu normy, często nie wymaga żadnego leczenia.

Leczenie nerwicy – leczenie zaburzeń związanych ze stresem i histerii

W tej grupie zaburzeń stosuje się wiele metod leczenia. Przy objawach towarzyszących ostrej reakcji na stres, takich jak silny lęk, stupor (osłupienie) reaktywny, konieczne jest zastosowanie leków przeciwlękowych krótko działających. Zespół stresu pourazowego i zaburzenia adaptacyjne wymagają wsparcia psychologów, psychoterapii i silniejszych leków przeciwdepresyjnych (SSRI, rzadziej MAO-I, leki o bezpośrednim działaniu receptorowych).

Leczenie zespołów dysocjacyjnych, dawniej nazywanych histerycznymi, stanowi ogromny problem dla psychiatrów na całym świecie. Jest długotrwałe i trudne. Ze względu na czynniki środowiskowe, będące przyczyną objawów, często wymagane jest prowadzenie leczenia z dala od nich w ośrodku psychiatrycznym. Poprawa jednak bywa krótkotrwała ze względu na zakorzenione w pacjencie podświadome mechanizmy, które ujawniają się także w nowym środowisku. Oprócz różnych rodzajów prowadzonej psychoterapii często pacjent musi przyjmować leki z grup opisywanych powyżej. Rokowanie w przypadku tych chorób jest niekorzystne, a leczenie często mało skuteczne i bardzo długie.

Leczenie nerwicy – leczenie zaburzeń pod postacią somatyzacji

W przypadku zaburzeń pod postacią somatyzacji leczenie zazwyczaj musi mieć charakter kompleksowy. Powinno uwzględniać zarówno biologiczne metody leczenia, jak i oddziaływania psychoterapeutyczne. Skuteczność tych metod leczenia jest jednak prawie równie niewielka, jak przy leczeniu zespołów dysocjacyjnych, co związane jest z utrwalanym błędnym przekonaniem o jedynie „organicznej” przyczynie choroby, niebędącej następstwem zaburzeń nerwicowych. Dodatkowo w Polsce występuje problem nastawienia roszczeniowego pacjentów, którzy często „wykorzystują chorobę”, aby utrzymać zasiłki chorobowe bądź rentowe.

Leczenie nerwicy – wskazówki

W przełamywaniu własnych słabości i lęków niezbędna jest konsekwencja i zaangażowanie. Chory sam decyduje, na ile w danym momencie może sobie pozwolić. Jeśli jego głównym problemem jest lęk przed wyjściem z domu, warto starać się zacząć od bezpiecznych prób, np. wyjścia na próg domu. W miarę zdobywania przez chorego przekonania, że nic mu nie grozi, lęk zmniejsza się, a on sam może podejmować kolejne wyzwania.

Stopniowe zwiększanie trudności zadań do wykonania powinno zależeć od odporności i możliwości chorego. Jeżeli nie czuje się na siłach do wykonania kolejnego kroku, nie należy go do tego zmuszać. Przymuszanie do wykonywania działań może pogłębiać lęk i powodować zniechęcenie do dalszych prób.

W podejmowaniu wyzwań ważna jest również motywacja. Chory może sam siebie motywować, ale również może to robić najbliższe otoczenie chorego. Wsparcie rodziny w trudnych momentach i podkreślanie wagi poszczególnych osiągnięć jest znakiem dla osoby chorej, że inni również są zaangażowani w jego działania.

Poczucie, że jest się potrzebnym i akceptowanym, dodaje choremu energii do działania. Oddziaływanie najbliższego otoczenia jest bardzo ważne, żeby zapewnić choremu zaspokojenie potrzeb psychicznych i wzmocnić jego wiarę we własne możliwości. Dzięki takiemu oddziaływaniu środowiska społecznego chory może wracać do zdrowia w komfortowych warunkach i samodzielnie starać się poprawić własne samopoczucie. Leczenie nerwicy wymaga wsparcia ze strony całej rodziny.

Leczenie nerwicy – metoda „małych kroków”

W leczeniu nerwicy, oprócz psychoterapii i leków, stosuje się metody mogące wspomóc powrót do zdrowia. Form wspomagających leczenie jest wiele – mogą to być medytacje, ćwiczenia fizyczne, grupy wsparcia, konsultacje z telefonem zaufania, ale przede wszystkim samodzielna praca i zaangażowanie chorego. Inicjatywa osoby chorej na nerwicę jest bardzo ważna, gdyż wpływa na poprawę samopoczucia i większą pewność siebie. Stosowanie metody małych kroków w samodzielnym treningu i pracy nad swoim zdrowiem przez chorego jest istotnym elementem jego terapii.

Metoda „małych kroków” jest powszechnie stosowana w wielu problemach natury psychicznej. Pomaga ludziom w walce z nałogiem, pozbyciem się złych nawyków, powrotem do społeczeństwa oraz w przełamywaniu trudności związanych z zaburzeniami psychicznymi. W walce z nerwicą daje choremu szansę na samodzielne działanie i próby poprawy swojej sytuacji.

Ludzie posiadają w swoim życiu określone cele, do których dążą. W trakcie przebiegu nerwicy takim celem może być zmniejszenie dolegliwości związanych z chorobę, szczególnie lęku i poziomu stresu. W trakcie przebiegu choroby dążenie do tego celu może być utrudnione. Pomocna staje się wtedy metoda „małych kroków”, która pozwala choremu realizować zamierzenia. Polega ona na dążeniu poprzez cząstkowe, pojedyncze działania przybliżające stopniowo do celu.

Bardzo istotne jest uświadomienie sobie, że metoda „małych kroków” jest charakterystyczna dla osiągania trudnych celów. Nerwica jest problemem, który utrudnia funkcjonowanie w codziennym życiu. Psychoterapia indywidualna lub grupowa i farmakoterapia mają na celu zmniejszyć dolegliwości i pozwolić choremu na powrót do zdrowia. Samodzielne próby poprawy swojego samopoczucia mają w tym procesie bardzo duże znaczenie. Przejęcie inicjatywy przez chorego daje mu możliwość uwierzenia we własne siły i podwyższenia samooceny. Wykonywane samodzielnie ćwiczenia utrwalają pozytywne postawy i zachowania.

Stosowanie metody małych kroków w trakcie leczenia nerwicy może znacznie wpłynąć na poprawę kondycji psychicznej chorego i utwierdzić go w przekonaniu, że jest w stanie przezwyciężyć chorobę. Podejmowane próby połączone z konwencjonalnym leczeniem i wsparciem bliskich mogą być szansą na szybką poprawę stanu zdrowia.

Chory samodzielnie może starać się zmieniać swoje samopoczucie, starając się zapanować nad lękiem i stresem. Rozpoczęcie takich działań może być trudne, jednak zachęta i wsparcie ze strony bliskich mogą dodawać osobie chorej odwagi i pewności siebie. Zainteresowanie i pomoc ze strony rodziny i przyjaciół w takim momencie jest dla chorego sygnałem, że nie jest sam i ma na kim polegać. W razie niepowodzeń ma się na kim oprzeć i do kogo zwrócić.

Leczenie nerwicy – domowe sposoby

Zaburzenia nerwicowe obejmują całą grupę różnorodnych schorzeń. Leczenie nerwicy musi być uzależnione od typu zaburzenia oraz stopnia nasilenia objawów nerwicowych. Oprócz psychoterapii i farmakoterapii, w niektórych przypadkach zauważa się korzystny wpływ preparatów ziołowych na stan chorego. Istnieją również naturalne sposoby leczenia nerwicy. Jednakże w każdym przypadku podejrzenia zaburzeń lękowych niezbędna jest konsultacja ze specjalistą, który wskaże właściwy kierunek terapii.

Jeśli cierpimy na nerwicę, możemy sobie pomóc zmieniając nasz styl życia. Najważniejsze jest wyeliminowanie czynników sprzyjających rozwojowi zaburzeń nerwicowych oraz unikanie stresu. Warto również zmienić dietę. Nikotyna, alkohol i kofeina nie wpływają korzystnie na stan zdrowia osoby cierpiącej na nerwicę. Równie ważna jest aktywność fizyczna. Uprawianie sportu, techniki relaksacyjne i joga – wszystko to sprzyja rozładowywaniu napięcia i odreagowywaniu stresu. Pomocne mogą się również okazać witaminy i minerały w formie suplementów diety.

Leczenie nerwicy – zioła na nerwicę

Leki ziołowe na nerwicę nie stanowią alternatywy dla farmakoterapii, mogą jednak okazać się pomocne. Ich działanie polega głównie na łagodzeniu objawów zaburzeń nerwicowych. Różne zioła mają różne właściwości – mogą działać uspokajająco, relaksująco, obniżają poziom stresu lub poprawiają nastrój. Dzieje się tak dzięki zawartym w nim naturalnym związkom, takim jak flawonoidy czy alkaloidy. Do ziół na nerwicę należą:

melisa,

mięta,

korzeń kozłka,

rumianek,

żeń-szeń,

szyszki chmielu,

dziurawiec,

lipa.

Diagnoza nerwicy jest pierwszym krokiem do podjęcia leczenia. Terapia przyniesie oczekiwane rezultaty tylko wtedy, gdy jest dobrana przez lekarza odpowiednio do rodzaju zaburzeń i ich objawów. Z tego względu podejrzenie zaburzeń nerwicowych powinno skłonić chorego przede wszystkim do szukania pomocy u specjalisty.

 

Zródło: www.portal.abczdrowie.pl