Osobowość chwiejna emocjonalnie typu borderline (pograniczne zaburzenie osobowości, osobowość borderline, BPD.

Borderline to bardzo poważne zaburzenie psychiczne. Histeryczka, egoista – tak zwykle myślimy o osobach, które się śmieją, a już po chwili, zupełnie bez powodu, wpadają w złość lub apatię. Tymczasem ci niesprawiedliwie osądzani ludzie są po prostu chorzy na borderline i często sami nie zdają sobie z tego sprawy. Ich życie to ciągła huśtawka nastrojów, chodzenie po cienkiej linii, z której czasami spadają i swój koszmar kończą samobójstwem.

Borderline – przyczyny

Osobowość pograniczna jest ciągle badana przez psychologów, ale nadal nie znają oni dokładnych przyczyn zaburzenia borderline. Wyróżniają kilka czynników ryzyka borderline:

dziedziczenie,

doświadczenia z dzieciństwa,

opuszczenie przez najbliższych,

nierozwiązane kryzysy rozwojowe,

negatywne wpływy środowiska wychowawczego,

zespół stresu pourazowego (PTSD).

Na borderline cierpi wiele osób, które były w dzieciństwie wykorzystywane seksualnie. Nawet negowanie uczuć dziecka może mieć wpływ na rozwój zaburzenia borderline.

Borderline – objawy

Typ borderline to rodzaj zaburzenia osobowości, a dokładniej osobowości chwiejnej emocjonalnie. Osoby dotknięte zaburzeniem borderline są niestabilne afektywnie, często zmienia im się nastrój, bardzo szybko się denerwują, miewają lęki i niekontrolowane wybuchy gniewu, zachowują się nieadekwatnie do sytuacji. Większość ludzi z borderline miewa impulsywne zachowania autodestrukcyjne. Borderline może się również objawiać kleptomanią, niebezpieczną jazdą samochodem, niekontrolowanym wydawaniem pieniędzy, nadużywaniem alkoholu czy narkotyków, obżarstwem albo głodzeniem się. Również sfera seksualna jest zaburzona przez borderline. Jedni chorzy na borderline unikają seksu, a inni uprawiają go często z wieloma przypadkowymi partnerami.

Borderline powoduje też agresję. Chorzy na borderline sami stosują przemoc albo też wiążą się z osobami, które jej używają. Osoby chore na borderline są więc na przemian ofiarami i sprawcami przemocy fizycznej, psychicznej bądź seksualnej. Ludzie chorzy na borderline czują się samotni i opuszczeni. Mają problemy z własną tożsamością. Raz wydaje im się, że są wspaniali, a już po chwili myślą, że zasługują tylko na śmierć. Zaburzony obraz siebie, celów i preferencji prowadzi do tworzenia niestabilnych związków uczuciowych. Towarzyszy im poczucie wewnętrznej pustki. Osoby chore na borderline gwałtownie reagują na krytykę. Boją się odrzucenia, a jednocześnie sami je prowokują. W końcu nie mogą już wytrzymać i pragną skończyć z tym koszmarem. Rozwiązaniem jest samookaleczenie lub samobójstwo.

Osobowość borderline charakteryzują: wahania nastroju, napady intensywnego gniewu, niestabilny obraz siebie, niestabilne i naznaczone silnymi emocjami związki interpersonalne, silny lęk przed odrzuceniem i gorączkowe wysiłki mające na celu uniknięcie odrzucenia, działania autoagresywne oraz chroniczne uczucie pustki (braku sensu w życiu).

Zaburzenie wymaga wielokierunkowego leczenia, długoletnich psychoterapii, a niekiedy też hospitalizacji.

Kryteria diagnostyczne ICD-10

W ICD-10 używa się pojęcia „osobowości chwiejnej emocjonalnie” (F60.3), która występuje w dwóch podtypach: impulsywnym (F60.30) i borderline (F60.31).

Dla typu borderline muszą wystąpić co najmniej trzy spośród cech wymienionych przy typie impulsywnym (powyżej), oraz co najmniej dwie spośród poniższych:

– zaburzenia w obrębie i niepewność co do obrazu ja (self image) oraz celów i wewnętrznych preferencji (włączając seksualne),

– ciążenie ku byciu uwikłanym w intensywne i niestabilne związki, prowadzące często do kryzysów emocjonalnych,

– nadmierne wysiłki uniknięcia porzucenia,

– powtarzające się groźby lub działania o charakterze autoagresywnym (self-harm),

– chroniczne uczucie pustki.

Kryteria diagnostyczne DSM-IV

Zgodnie z DSM-IV, pograniczne zaburzenie osobowości (301.83) występuje, jeżeli przez dłuższy czas utrzymuje się co najmniej pięć spośród wymienionych dziewięciu kryteriów:

– gorączkowe wysiłki uniknięcia rzeczywistego lub wyimaginowanego odrzucenia,

– niestabilne i intensywne związki interpersonalne, charakteryzujące się wahaniami pomiędzy ekstremami idealizacji i dewaluacji,

– zaburzenia tożsamości: wyraźnie i uporczywie niestabilny obraz samego siebie lub poczucia własnego ja (sense of self),

– impulsywność w co najmniej dwóch sferach, które są potencjalnie autodestrukcyjne (np. wydawanie pieniędzy, seks, nadużywanie substancji, lekkomyślne prowadzenie pojazdów, kompulsywne jedzenie),

– nawracające zachowania, gesty lub groźby samobójcze albo działania o charakterze samookaleczającym,

– niestabilność emocjonalna spowodowana wyraźnymi wahaniami nastroju (np. poważnym epizodycznym głębokim obniżeniem nastroju (dysphoria), drażliwością lub lękiem trwającymi zazwyczaj kilka godzin, rzadko dłużej niż kilka dni),

– chroniczne uczucie pustki,

– niestosowny, intensywny gniew lub trudności z kontrolowaniem gniewu (np. częste okazywanie humorów (ang. frequent displays of temper), stały gniew, powtarzające się bójki),

– przelotne, związane ze stresem myśli paranoiczne (ang. paranoid ideation) lub poważne symptomy rozpadu osobowości (ang. dissociative symptoms).